(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Proeve van administratieve contrôle in vennootschappen van koophandel [microform]"

MAST ER 

NEG ATI VE 
NO. 94-821 55 




COPYRIGHT STATEMENT 



The copyright law of the United States (Title 17, United States Code) 
governs the making of photocopies or other reproductions of copyrighted 
materials including foreign works under certain conditions. In addition, 
the United States extends protection to foreign works by means of 
various international conventions, bilateral agreements, and 
proclamations. 

Under certain conditions specified in the law, libraries and archives are 
authorized to furnish a photocopy or other reproduction. One of these 
specified conditions is that the photocopy or reproduction is not to be 
"used for any purpose other than private study, scholarship, or research." 
If a user makes a request for, or ater uses, a photocopy or reproduction 
for purposes in excess of "fair use," that user may be liable for copyright 
infringement. 

The Columbia University Libraries reserve the right to refuse to accept a 
copying order if, in its judgement, fulfillment of the order would involve 
violation of the copyright law. 



Author: 



Theunisse, CJ. 



Title: 

Proeve van 
administratieve controle 

Place: 

Rotterdam 

Date: 

[1 898] 



Q(/'P>zis^-^ 



MASTER NEGATIVE # 



COLUMBIA UNIVERSITY LIBRARIES 
PRESERVATION DIVISION 

BIBLIOGRAPHIC MICROFORM TARGET 



ORïGINAL MATERIAL AS FILMED - EXISTING BIBLIOGRAPHIC RECORD 



ÏBUSINHSS 

420 
T34 



Theimiase, O J 

Proeve van administratieve controle in vennoot- 
scliappen van koophandel, door C. J. TheuniBse. 
2. dnik. Rotterdan, Bolle ^1898, 

32 p^ 21 en. 



u 



«w 



RESTRICTrONS ON USE: 



TECHNICAL MICROFORM DATA 



FILM SIZE: 



3S' 



A\^ 



REDUCTION RATIO: /SÜ( 



IMAGE PLACEMENT: IA ($A) IB IIB 



DATE FILMED: 



V/ h^ 



INITIALS: ^ 



TRACKING # : 



//I5I^ P/^5 7 



FILMED BY PRESERVATION RESOURCES, BETHLEHEM. PA. 






'^. 



CJI 

3 
3 



g-S 



Is 

co := 



c 
< 



o 

N CO 



üü 

en 

CT)X 

^^ 

OOM 

o 



^^. 






CJI 

3 

3 



> 

O m 

CD O 

in 



^ cz 



N 



X 

M 



o:. 




nP-: 




o,l 




^^ 



e: 





eZ' 



.>>^ 



^^: 






> 



UI 

o 

3 
3 



\&> 



^<f' 




\&> 



o 
o 

3 
3 






^- «.. 



V 






^^ 



k^o 




^^ 



f^ 



?o> 






O 



'C-^fr^nnnp. 



o- 



co 



bo 



o 



00 



ro 
b 



ro 






1.0 mm 



1.5 mm 



2.0 mm 



ABCDEFGHUKLMNOPQRSTUVWXYZ 
abc defghi|klmnopqrstuvwxyz 1234567890 



ABCDEFGHUKLMNOPQRSTUVWXYZ 
abcdefghijklmnopqrstuvwxyzl234567890 



ABCDEFGHUKLMNOPQRSTUVWXYZ 

abcdefghijkimnopqrstuvwxyz 

1234567890 




2.5 mm 



ABCDEFGHUKLMNOPQRSTUVWXYZ 

abcdefghijkimnopqrstuvwxyz 

1234567890 



V 



^^ 



S 



^S' 






& 



fcP 



% 




ip 



^fp 



m 

H 

O 
O 

-O m -ö 

> C Cd 
X TJ ^ 

0(/) 5 

m 

39 
O 

m 






|g 

3 — 

M co 
^-< 

00 INI 

s 






^o 



^ 



V 



1— » 


ro 


en 


o 


3 


3 
3 



>. 



•I 



f§ 

|o 
%o 

IV* CO 

^-< 
c»«v» 

<£) 
O 






^J'^ 



A 



/> 




Coluntbta (Hntöetóftp 

\x\ti]t€\tvcWmï>cxk 



LIBRARY 




^cljool of ?Buöme«ö 
VLtt iHontgomerp ILihvatp 

of 

^ctountancp 









Proeve van Administratieve Controle 



IN 



VENNOOTSCHAPPEA' VAN KOOPHA^tdeL. 



P E o E V E 



VAN 



ADMmiSTlLVTJEVE COTsïROLE 









ff 



M«£Mt«B> 



IN 




t 




m 




1 



DOüll 



C. J. THEUNISSE. 



Tweede Druk. 




•\^^ 



Rotterdam. — D. BOLI.E. 



N^-^-vxnA^ • 






V. 



<r7 



% 



i/l 



STOOM-SNKLI.ERSDRUK - KOCH & kI^SÏt^ÏTT^oÏÏ 



Een vennootschap van koophandel is een vereeniging van twee of 
meer personen, aangegaan met het doel om onder gemeenschappelijken 
naam voor gemeene rekening handel te drij ven en daardoor winst te behalen. 

Men kan de vennootschappen van koophandel op onderscheiden 
wijzen verdeden, naarmate van de kenmerken, die men voor de ver- 
deeling aanneemt. 

De onderscheiding kan betrekking hebben: 
a. op den aard, den werkkring en het doel der vennootschap; 
Ik op den vorm, de wijze van samenstelling en de daarmede gepaard 

gaande meerdere of mindere aansprakelijkheid der vennooten; 
c. op den kapitaalsvorm. 

Naar den aard, den werkkring en het doel der vennootschap, verdeelt 
men deze in finantieele, commercieele en industrieele ondernemingen. 

Naar den vorm en de wijze van samenstelling: in vennootschappen 
onder een firma, in commanditaire en in naamlooze vennootschappen, 
alle geregeld bij het Wetboek van Koophandel, en in coöperatieve' 
vereenigingen, geregeld bij de wet van 17 November 1876. 

De commanditaire vennootschap op aandeelen, hoewel hier te 
lande bestaande, is niet afzonderlijk door de wet geregeld. In Frankrijk 
heeft daarop de wet van 24 Juli 1867, en in Duitschland de art. 
173—206 van het AUgemein Deutsches Handelsgesetzbuch betrekking. 

Naar den kapitaalsvorm: in vennootschappen met vast, gedeeltelijk 
•vast en gedeeltelijk vlottend, en met geheel vlottend kapitaal. De 
meeste vennootschappen werken met vast, slechts enkele, waaronder 
de crediet vereenigingen, met vast en vlottend, de coöperatieve met 
geheel vlottend kapitaal. 

Bij den kapitaalsvorm kan men nog onderscheid maken, of het 
kapitaal door de firmanten zelf, zoo als bij de vennootschappen onder 
een firma, door de firmanten en een of meer geldschieters, zoo als bij 
de commanditaire, of door aandeelhouders en deelhebbers, zoo als bij 
de naamlooze en coöperatieve vennootschappen is bijeengebracht. 

ADMINISTK. CONTKÓLE. 



GOUDA. 




Het kapitaal der vennootschap is een van de particuliere bezit- 
tingen der vennooten afgescheiden vermogen, alleen bestemd om te 
worden gebruikt voor het doel met de oprichting beoogd, of daarvoor 

later aangewezen. 

De vennootschap, die aan de bepalingen der wet voldoet, bezit 
rechtspersoonlijkheid, kan bezittingen hebben, heeft eigen rechten en 
verplichtingen, kan derden aan zich en zich jegens derden verbinden. 

De door de vennooten ingebrachte kapitalen en de daardoor ver- 
kregen goederen, efifecten, wissels en andere bezittingen, blijven wel 
het gemeenschappelijk eigendom der vennooten, doch vormen tegen- 
over derden een zelfstandig eigendom, dat aansprakelijk is voor alle 
schulden en verbintenissen, door de vennootschap aangegaan of ten 

haren laste komende. 

Van daar is de soliditeit en de wijze van beheer van de vennootschap, 
zoodra de aansprakelijkheid der vennooten beperkt is, ook voor derden 

van het hoogste belang. 

Verbintenissen kunnen namens een vennootschap worden aangegaan :• 

in vennootschappen onder een firma, door een of meer der firmanten ; 

in commanditaire vennootschappen, alleen door de beheerende ven- 
nooten ; 

in naamlooze en coöperatieve vennootschappen, door directeuren of 
bestuurders, daartoe door de vennooten aangewezen, met of zonder 
toezicht van commissarissen. 

De aansprakelijkheid der vennooten wordt, wat de beide eerste 
vennootschappen betreft, geregeld door de wet en de acte van. 
vennootschap, terwijl voor de beide laatste de aansprakelijkheid der 
deelhebbers en de grenzen, waartoe directeuren het recht hebben 
zonder verplichting hunnerzijds de vennootschap te verbinden, daaren- 
boven nog in de statuten zijn aangegeven. 

De beheerende vennooten bij de beide eerste, en de directeuren 
bij de laatste vennootschappen, zijn belast met het bestuur, het beheer 
en de administratie van alle waarden en bezittingen der vennootschap 
toebehoorende, zijn verplicht deze laatste ten bate en in overeenstem- 
ming met den werkkring der vennootschap aan te wenden, en te 
zorgen dat het groote en eenige doel, het behalen van winst, bereikt: 
wordt. 



l . 



. 



r\ 



Ten einde alle activa's behoorlijk te verantwoorden, de gemaakte 
winsten of het geleden verlies en het risico, door de vennootschap 
geloopen, te kunnen aantoonen, en zoodoende het beheer te recht- 
vaardigen, is in de eerste plaats een goede en welingerichte administratie 
noodig. 

Deze administratie wordt in verschillende vennootschappen naar het 
doel, den aard, den werkkring en den vorm der vennootschap geheel 
anders ingericht. Het karakter der administratie en de boeken, daarbij 
in gebruik, is voor bankzaken een geheel andere als voor handels- of 
fabriekszaken. 

Voor een groot deel hangt dat af van den wil en het inzicht der 
bestuurders, en niet het minst van de bijzondere soort der instelling 
of vennootschap. Zoo zal de administratie en de daarbij gebruikte 
boeken in een circulatie-bank veel verschillen met die, welke bij 
deposito-, crediet- of commissie-banken wordt gevoerd. 

Een administratie in een vennootschap voor binnenlandschen handel, 
zal aanmerkelijk verschillen van die, welke zich import of export 
ten doel stelt. 

Zijn er voor den aanleg en de inrichting van de administratie bij 
die talrijke instellingen slechts weinig algemeene regelen aan te geven, 
daar het niet aangaat, de boekhouding in elk dier vennootschappen 
afzonderlijk te schetsen, voor de administratieve controle dezer onder- 
nemingen zijn eenige algemeene, in elke boekhouding toe te passen 
regelen bekend, welke ik zal trachten, zoo beknopt mogelijk weer te 
geven. Ik stel mij voor, om mij alleen tot de controle der naamlooze 
vennootschappen te bepalen, aangezien deze toch de meest uitgebreide 
en van het grootste belang is. 



Alg^emeeiie reg^els voor controle. 

Volgens mijn meening is een goede administratieve controle in alle 
zaken, zoo wel bank- als handelszaken, mogelijk, wanneer deze slechts 
door kundige mannen met tact en systematisch wordt uitgeoefend. 



Er kunnen geen vervalschingen of ontvreemdingen plaats vinden, 
die bij een met oordeel uitgevoerd toezicht op den duur aan de aan- 
dacht van den controleur kunnen ontsnappen, mits deze met vaste 
hand de boeken en balansen aan een onderzoek onderwerpt. 

Een eerste vereischte is, dat de controle niet storend op den ge- 
regelden gang van zaken werke, noch dat door haar eenige aanleiding 
tot wantrouwen worde gegeven of opgewekt. 

Controle kan worden uitgeoefend: 
a. op de bezittingen en schulden; 
/;. op de geboekte winst of verlies; 
c. op de loopende risico's. 

Naarmate men die op een der drie bovengenoemde onderwerpen 
wil toepassen, is het noodig, bij het onderzoek een andere methode 

te volgen. 

De controle kan zijn actief, dat is, ten doel hebben abuizen of 
ontvreemdingen te voorkomen en het begaan derzelve onmogelijk te 
maken, of passief, en dan bestaan in het nagaan en vergelijken van 
het reeds geboekte, om daaruit eventueel gemaakte fouten of verval- 
schingen op te sporen. 

Controle kan worden toegepast: 

a. door commissarissen op de handelingen der directie; 

b. door directeuren op die hunner bedienden en verder personeel; 

c. door aandeelhouders op die banken en commercieele instellingen, 
die voldoende openbaarheid aan hunne balansen en staten geven. 

Ook naarmate zij door een van bovengenoemde personen wordt 
toegepast, moet zij geheel anders worden ingericht. 

A. Controle door commissarissen op de handelingen der directie. 

Ik ben het volstrekt niet eens met diegenen, welke beweren dat 
het college van commissarissen alleen een raadgevend lichaam is, dat 
een onbepaald vertrouwen in de eerlijkheid en rechtschapenheid van 
directeuren moet stellen, en dat het geenszins tot hun werkzaamheid 
zou behooren, een nauwlettend toezicht op de handelingen van direc- 
teuren te houden, om zoodoende te waken, dat geen onjuiste balansen 
of verkeerde voorstellingen van zaken door dezen aan aandeelhouders 
gegeven worden. 



« 



Ik geloof, dat het een der eerste plichten van commissarissen moet 
zijn, hetzij persoonlijk, hetzij door middel van een daartoe aan te 
wijzen persoon, een controle op den geregelden gang van zaken te 
houden, nu eens raadgevend, dan weder beperkend op te treden; 
maar steeds volkomen op de hoogte der gedane zaken, een nauwlet- 
tend oog te houden op de belangen, wier behartiging hun te dien 
einde door alle aandeelhouders is toevertrouwd. 

Alle deelhebbers kunnen toch zonder storing geen directen invloed 
op den geregelden gang van zaken uitoefenen; zij benoemen daartoe 
commissarissen, die als raadgevers van en dwarskijkers op de hande- 
lingen van het bestuur moeten optreden. 

In ons Wetboek van Koophandel is de samenstelling en de bevoegd- 
heid van het college van commissarissen niet geregeld, noch hun 
recht tot controle of inzage op eenige wijze omschreven. 

In Frankrijk zijn in de wet van 24 Juli 1867 eenige bepalingen 
dienaangaande opgenomen, die zeker ook voor ons land groot nut 
konden hebben. 

Art. ;^^ van bovengenoemde wet luidt: 

Pendant Ie trimestre qui précède l'époque fixée par les statuts pour 
la réunion de Tassemblée générale, les commissaires ont droit, toutes 
les fois qu'ils Ie jugent convenable dans l'intérêt social, de prendre 
communication des livres et d'examiner les opérations de la société. — 
lis peuvent toujours, en cas d'urgence, convoquer l'assemblée générale. 

Art. 34. Toute société anonyme doit dresser, chaque semestre, un 
état sommaire de sa situation active et passive. — Cet état est mis 
è, la disposition des commissaires. Il est, en outre, établi chaque 
année, conformement h Tart. 9 du Code de commerce, un inventaire 
contenant Tindication des valeurs mobilières et immobilières et de 
toutes les dettes actives et passives de la société. — L'inventaire, Ie 
bilan et Ie compte des profits et pertes sont mis è, la disposition des 
commissaires Ie quarantième jour, au plus tard, avant l'assemblée 
générale. lis sont présentés d. cette assemblee. 

Terwijl art. 35 van genoemde wet nog aan aandeelhouders belang- 
rijke rechten toekent. 

Art. 35. Quinze jours au moins avant la réunion de l'assemblée 
générale, tout actionnaire peut prendre, au siége social, communication. 



de rinventaire et de la liste des aclionnaires, et se faire délivrer copie 
du bilan résumant Tinventaire et du rap])ort des commissaires. 

Ook in het AUgemein Deutsches Handelsgesetzbuch worden in de 
artikelen 207 — 249 de rechten der deelhebbers beter gewaarborgd dan 
bij ons, daar ons wetboek alles aan regeling bij de statuten overlaat. 

Het toezicht van commissarissen kan betrekking hebben O]) en bestaan : 

1. in de beoordeeling van den aanleg en de inrichting der administratie; 

2. in een onderzoek en beoordeeling der balansen ; 

3. in het van tijd tot tijd nazien en vergelijken der activa's; 

4. in het geven van voorschriften aan directeuren omtrent bijzondere 
onderwerpen, niet geregeld bij de statuten, en het letten op de 
uitvoering en de toepassing daarvan. 

Het commissariaat behoort een bezoldigde betrekking te zijn en 
vervuld te worden door bekwame en onafhankelijke personen, die om 
hun kennis en moraliteit algemeen achting en vertrouwen verdienen. 
Het benoemen van dezelfde personen in verschillende aan elkadr 
verwante maatschappijen is uit het oogpunt van controle niet aan te 
bevelen. 

1. De beoordeeling van den aanleg en van de inrichting der admi- 
nistratie. 

Wanneer een college van commissarissen bij een nieuw opgericht 
lichaam in functie treedt, moet het aan directeuren een door hen 
gemaakt plan of schets der administratie vragen, met opgave van en 
aanduiding der boeken naar dit plan aan te leggen en in te voeren, 
alsmede het oordeel van de directie over de wijze, waarop zij vermeent 
met deze boeken de administratie naar behooren te kunnen inrichten 
en tevens een voldoend toezicht te houden op de eerlijkheid en de 
bekwaamheid van al de personen, die in dienst der vennootschap 
zullen werkzaam zijn. 

Ik stel mij van dezen maatregel zeer veel nut voor. 

Ten eerste noodzaakt men de directie daardoor, de administratie 
naar een vast stelsel in te richten en zich rekenschap te geven van 
de wijze, waarop zij vermeent, de activa's en haar personeel op afdoende 
wijze te kunnen controleeren. 



\. 



Het aanleggen en inrichten van een administratie in een eenigszins 
uitgebreide zaak, vereischt veel kennis en ervaring. Een fout daarin 
gemaakt, kan de schromelijkste gevolgen na zich sleepen en aanleiding 
geven, dat de geheele administrade alle doel mist. 

Daarom wijdde men alle zorg aan de eerste inrichting; is die goed, 
dan is verwarring minder gemakkelijk, en behoort er minder kennis 
toe, zich met de dagelij ksche leiding te belasten. 

Men verandere ook niet dikwijls de administratie, en men doe dat 
nooit dan om overwegende redenen. Verandering geeft dikwijls aan- 
leiding tot verwarring. 

Men richte de boekhouding zoo beknopt mogelijk in ; elke overbodige 
boeking schaadt en doet het geheel des te minder overzien. 

Men doe nimmer nutteloozen arbeid verrichten ; vooral die arbeid, 
waarvan de nutteloosheid door den persoon, die er mede belast is, 
wordt ingezien, is voor de controle het meest verderfelijk. 

Men doe de zaken zoo duidelijk mogelijk boeken en verwaarlooze 
liever den vorm dan het wezen. 

Ten tiveede hebben commissarissen door dit vaste plan een gemak- 
kelijken en goeden leiddraad bij het onderzoek, zonder directeuren 
elk oogenblik met vragen lastig te moeten vallen. 

Nieuw benoemde commissarissen kunnen zich hierdoor ook veel 
spoediger en beter op de hoogte van de administratie stellen. 

Ten derde blijkt er alzoo van het bestaan der boeken, en is het 
later verdwijnen of niet behoorlijk bijhouden zonder geldige en over- 
wegende redenen onmogelijk. 

Hierdoor zal de controle aanmerkelijk verbeteren. 

Aan dezen maatregel zijn ook groote voordeelen voor de directie 
verbonden : 

a. Beoordeeling van haar plan van administratie door bevoegde 
en zaakkundige personen, waardoor ontvreemding door derden minder 
waarschijnlijk en waarvan verbetering in het toezicht het gevolg is. 

b. Meerdere verantwoordelijkheid en beter bekendheid van Com- 
missarissen met hare bekwaamheid, activiteit en inzicht in zaken, en 
daardoor meerdere achting. 

Den grootsten steun kan de directie dan alleen van het collegie 
van commissarissen verwachten, wanneer zij dit collegie door haar 



8 



faire en open handelingen de overtuiging geeft van haar richtig bestuur. 

2. Door onderzoek en beoordeeling der balansen. 

Tot nu toe is het in de meeste maatschappijen gewoonte, eens of 
meermalen per jaar aan commissarissen de boeken der vennootschap 
en de daaruit opgemaakte staten en balansen aan te bieden. Commis- 
sarissen vergelijken eenige rekeningen met de op de balans voorkomende 
cijfers en zien of de cijfers der boeken op de balans, of dat de cijfers 
der balans in de boeken voorkomen. Zelden geven commissarissen 
zich rekenschap, op welke wijze de balans is samengesteld, welke 
rekeningen daarop afzonderlijk, welke daarop gecombineerd voorkomen, 
en juist van deze combinatie hangt voor de beoordeeling der balans 
alles af. Het is voor aandeelhouders onmogelijk, een goed oordeel 
over den stand van zaken te vellen, als ongelijksoortige waarden 
vereenigd op de balans voorkomen. 

Een balans moet in de eerste plaats waar zijn, den juisten stand 
van zaken voorstellen, en geen groepeering zijn van cijfers, die alle 
op zich zelf wel waar en goed, echter zoo geplaatst zijn, dat zij op 
de oningewijden een anderen indruk maken dan dien, welke als de 
juiste door de boeken wordt aangegeven. 

Het is de plicht van commissarissen, om bij het openbaar maken 
der balans daarop in het bijzonder te letten. 

3. Door het van tijd tot tijd of op vaste tijden nagaan der activa's, 
die in het bezit van directeuren zijn. Men bepale daarvoor termijnen, 
waarop commissarissen die moeten nazien, en vermijde daarbij alles 
wat eenig blijk van wantrouwen zou uitlokken. Men verge naleving 
dier bepalingen, zonder daarbij eenig regard te slaan op den persoon 
of den stand van directeuren. 

Van de voldoening aan dat voorschrift make men melding in de 
notulen der commissaris-vergaderingen, en teekene daarbij den toe- 
stand, waarin men die activa's gevonden heeft, aan. 

Directeuren kunnen tegen bovengenoemde controle geen bezwaar 
hebben ; de algemeene en regelmatige toepassing van dit voorschrift 
maakt het voor hen niet kwetsend; het steeds goed in orde bevinden 
der activa's is het beste bewijs hunner nauwgezette plichtsvervulling. 



/ 



\ 



" \ * 



( 



4. Door het geven van voorschriften: 

a. Omtrent de te verleenen credieten in blanco of onder bepaald 
onderpand, het deelnemen in speculatién; syndicaten of industrieele 
ondernemingen. Het is veelal moeielijk in de statuten te omschrijven, 
welke operatien door directeuren gedaan zullen mogen worden en tot 
welke grens zij zich in die zaken zullen mogen begeven; dat hangt 
geheel af van de personen door 7m'e de zaken gedaan worden, 7ae//:e 
zaken het zijn, 7ve/ke riscio's daarbij door de vennootschap worden 
geloopen, en met taelke personen men die wil ondernemen. 

d. Omtrent de door directeuren te combineeren werkzaamheden 
en zaken in en buiten de vennootschap. Men sta den directeuren 
nimmer toe, voor eigen rekening gelijke zaken te drijven als door de 
vennootschap worden bedoeld, noch buiten de vennootschap adviseerend 
of handelend op te treden in ondernemingen, opgericht met het doel 
om met de vennootschap handel te drijven, of op een of andere wijze 
aan de vennootschap verbonden. Dit kan aanleiding geven, dat min- 
der voordeelige zaken ten laste der vennootschap komen. Onze wet 
laat dit verbod weder geheel aan de statuten of commissarissen over ; 
de reeds boven door mij aangehaalde Fransche wet verbiedt dit bij 
art. 40, zonder machtiging van de algemeene vergadering, uitdrukkelijk. 

Il est interdit aux administrateurs de prendre ou de conserver un 
intérêt direct ou indirect dans une entreprise ou dans un marché fait 
avec la société ou pour son compte, a moins qu'ils n'y soient autorisés 
par l'assemblée générale. Il est, chaque année, rendu k Tassemblée 
générale un compte spéciale de l'exécution des marchés ou entreprises 
par elle autorisés aux termes du paragraphe precedent. 

Door dergelijke voorschriften is het voor directeuren lichter de zaken 
te drijven, zich te onthouden van gewaagde speculatien, en geen groo- 
ter vertrouwen te schenken dan naar het oordeel van zaakkundige 
mannen raadzaam is. 

Commissarissen dienen van al de gegeven voorschriften en van al 
hetgeen door hen in hun betrekking is verricht, nauwkeurig in de 
notulen aanteekening te doen houden; deze notulen, door commissa- 
rissen en directie onderteekend, kunnen te dien aanzien voor beiden 
als volledig bewijs dienen. 

Wanneer commissarissen mochten vernemen, dat de controle volgens 



t 



lO 



II 



bovengenoemde beginselen niet door hen zelven kan worden toegepast, 
dienen zij zich de bevoegdheid voor te behouden, deze controle, door 
een daartoe door hen desnoods in overleg met de directie aan te stel- 
len persoon, controleur, onder hun verantwoordelijkheid te laten ver- 
richten. 

De controleur, door hen aangesteld, is alleen aan het college van 
commissarissen rekenschap verschuldigd van alle handelingen en werk- 
zaamheden, in het belang der vennootschap verricht. Hem kan des- 
gevorderd, in overleg met de directie, de controle worden opgedragen 
over het personeel, in de vennootschap werkzaam. 

Zijn salaris wordt door commissarissen bepaald en ook van hen 
ontvangt hij zijn instructien. Voor alle ontvreemdingen en fouten, door 
onbekwaamheid en onvoldoende plichtsbetrachting zijnerzijds, die de 
vennootschap ondervindt, is hij persoonlijk aansprakelijk. Een door 
hem gestelde borgtocht is bij voorbaat voor zijn toezicht verbonden. 

Hij teekent alle balansen met directeuren en commissarissen, en is 
verplicht directeuren steeds op verzoek met raad bij te staan; hij is 
üchter voor het door hem gegeven advies alleen dan verantwoordelijk, 
wanneer het de inrichting der administratie betreft. De directie kan 
vorderen, dat hij zijn advies schriftelijk geeft; wanneer het de admi- 
nistratie geldt, is dit voor haar verplichtend. 

Niet beter kan de verhouding, die tusschen commissarissen, directie 
en hem moet bestaan, worden omschreven dan dat ten opzichte van 
■den Manager bij de Joinct Stockbanken is gedaan, door James Wil- 
liam Gilbart, in zijn Pratical Treatise on Banking, P. i6o en i6i. 

The manager, from his experience, and the importance of the office 
he fills, is entitled to the kind consideration and entire confidence of 
the directors. 

He is selected by them to occupy an arduous and highly responsible 
■situation, and ought to be rewarded not merely with an adequate 
pecuniary remuneration, but with the respect and friendship of the 
directors by whom he should be considered in every respect, so far 
as regards the bank, at least upon an equally elevated footing. 

Without the confidence and friendship of the directors, he can 
neither take his place at their meetings free from restraint, discuss 
with them matters relating to the welfare of the establishment with 



* n * 



1 



■ • 






•composure, nor appear before the customers with that satisfaction and 
independence which is required to the proper discharge of his duties. 
Having placed him in the position of manager of the bank, it is their 
duty always to contemplate him in that light, to respect and confide 
in his opinions and conduct, which in many cases have been formed 
by long years of active and arduous employement in the profession; 
and tho speak well of him among their friends and acquaintainces. 

In the degree in which the manager is respected, and well spoken 
•of by the directors, will respect and confidence be extended to him, 
and consequently to the establishment, by the public, and a good 
opinion entertained of their judgment and discernment in his selection. 

The conduct of the manager ought to be characterised by great 
circumspection and uprightness. He ought, unquestionably, in every 
instance, to be chosen for his business qualifications, and not because 
he is a rich man, a gentleman, a man of fashion, or a man with an 
extensive circle of friends. To choose him on account of any one of 
these qualifications, and not principally from his practical experience 
of banking, would be similar to appointing a man to the care and 
management of a steam-engine, who knew nothing of its mechanism, 
nor the nature of its operation, but was recommended solely because 
he had a taste for travelling. 

Op een andere bladzijde vinden wij bij Gilbart: The manager of a 
bank may be contemplated in three important points, in his inter- 
course with the customers and the public; with the directors; and 
with the subordinate officers of a bank. In each of these departements 
he has important duties to perform. He must be scrupulously diligent 
in his attention to the affairs of the bank, courteous in his interviews 
with the public, affable and unreserved in his Communications with 
the directors and kind and conciliating towards the subordinates of 
the bank, treating them as those who may be one day i)laced in a 
similar situation with himself." 

Gelijk oordeel over de positie en de werkkring van den controleur 
•vinden wij eveneens bij Desgranges Tenue des livres. 

B. Controle door directeuren op de bedienden toe te passen. 
.Deze controle kan zijn a. moreel, b. finantiëel. 



12 



Van evenveel, ja zelfs van grooter omvang dan de controle, die 
door het college van commissarissen op de directie wordt uitgeoefend, 
is het toezicht, waaraan deze laatste al haar onderhebbend personeel 
heeft te onderwerpen. 

Dit toezicht moet in de eerste plaats ten doel hebben, hun hande- 
lingen na te gaan zoo in als buiten de zaak, in hun privé als maat- 
schappelijk leven. Dit laatste is hier vooral noodig, omdat het leven 
van directeuren als zijnde public persons, aan de algemeene aandacht 
minder gemakkelijk ontgaat, maar dat der bedienden, als zooveel 
minder in de maatschappij bekende personen, dikwijls aan hun patroons 
ontsnapt. 

In vennootschappen were men streng alle bedienden, op wier leven 
of moraliteit een vlek kleeft, want niet zelden wordt de vennootschap 
beoordeeld naar het personeel, dat daarin werkzaam is. 

Directeuren moeten zich op betamelijke wijze op de hoogte trachten 
te stellen van het leven en de omgeving hunner ondergeschikten; zij 
treden nooit inquisitoriaal op, vermijden alles wat aan bemoeizucht 
doet denken; zij moeten trachten door raadgevingen en zedelijken 
invloed verkeerdheden te voorkomen. 

Nimmer duldde men onzedelijke gesprekken op het kantoor; niet 
zelden gebeurt het toch, dat de een daarmede den ander op den 
verkeerden weg brengt. Men trachtte vertrouwen te winnen door ver- 
trouwen in te boezemen. 

Men ontzie nimmer iemand om rang, stand of familie; men bevor- 
dere de bedienden naar bekwaamheid en nimmer naar gunst. 

Men geve voldoende salarissen, beperke liever het personeel en 
vordere meer en beteren arbeid dan dat men met groot personeel 
onvoldoende salarissen geeft; de controle zal daardoor dubbel winnen. 

Finantiëel zijn bedienden gemakkelijk te controleeren: men gewenne 
de beginnenden, door hun de kleine kas te geven, aan het beheer 
van gelden ; maar vordere van die gelden nauwkeurig verantwoording. 
Men stelle hen nimmer in staat op kantoor eenigen handel uit te 
oefenen; dit geeft veelal aanleiding tot oneerlijkheid en geknoei. 

Men geve hun nimmer waarden in handen, waarover de controle 
bij hen zelven of huns gelijken berust, maar drage die aan hooger 
geplaatsten op. 



13 

Men sta hun nimmer toe de activa's lang achtereen te bewaren, 
men vordere dikwijls verantwoording, en dulde niet het mede naar 
huis nemen van aan het kantoor behoorende zaken. 

C. De controle, die de aandeelhouders of het publiek kunnen uit- 
oefenen. 

Deze controle is uit den aard der zaak uiterst gering. Zij toch 
kunnen alleen oordeelen naar de openbaar gemaakte cijfers en de 
mededeelingen, die commissarissen en directie aan aandeelhouders op 
de algemeene vergaderingen of bij circulaire doen. 

Toch is het nazien der balans en het vergelijken met de vorige, 
den aandeelhouders en het publiek sterk aanbevolen. Zij schromen 
niet, wanneer zij op goede gronden onduidelijke of onware voorstel- 
lingen vermeenen te zien, zich tot commissarissen of directeuren te 
wenden, doch doen dit immer mondeling of bij gesloten brief. 

Alleen als commissarissen en directie weigeren, duidelijker ophelde- 
ringen te geven of de gegeven inlichtingen de kans voor onregelma- 
tigheden doen vergrooten, dan eische men op de algemeene vergade- 
ring of in het openbaar de gevraagde opheldering. 

Alleen in deze gevallen eische men die ophelderingen in het publiek, 
in andere gevallen zoude dit de vennootschap aanmerkelijk schaden. 



Administratieve controle door dag-, week- of maandbalansen. 



a. Dagbalansen. Alleen in groote en zeer uitgebreide zaken of in 
die, welke een aantal filialen en bijkantoren bezitten, is het van 
praktisch nut de dagelij ksche wijzigingen in den stand der boeken 
aan te toonen. De boeken dienen dan k jour te zijn, en dit is 
in dergelijke ondernemingen zeer aan te bevelen. 

b. Weekbalansen. Op deze balansen en staten is, hetgeen van dag- 
balansen is gezegd, ten volle van toepassing. Voor controle leve- 
ren zij bij goede inrichting veel gemak op, omdat dan elke week 
de gemaakte wijzigingen worden geconstateerd, en vermeerdering 



14 



m 



b 



d. 



en vermindering der activa's en verhouding van de beschikbare 
middelen tot de opvraagbare schulden beter kan worden nagegaan. 
c. Maandbalansen. Deze behooren veel uitgebreider dan beide voor- 
gaande te zijn en door bijlagen te worden opgehelderd. 
Zij moeten bestaan uit een behoorlijk opgemaakte, met de optelling 
van het journaal sluitende proefbalans, en zoo mogelijk met een ge- 
constateerden inventaris. 

Bij een uitgebreiden goederenhandel is opname in pakhuis en entrepot 
elke maand onmogelijk; men stelle dan den inventaris uit het pakhuis- 
boek samen en confronteere dien met den voorraad, die volgens de 
boeken aanwezig moet zijn. 

In bankzaken behoort hierbij te zijn: 
a. een staat van aanwezige wissels en promessen ; 
een lijst der aanwezige effecten en coupons ; 
een staat van waarden, niet onder lett. a en b begrepen ; 
een lijst van debiteuren en een lijst van crediteuren, zooveel 
mogelijk ingericht op de wijze, door mij bij de sluit-balans opgegeven. 
Door deze lijsten en staten kan men elke maand bedoelde waarden 
met de daarvoor geopende rekeningen en aangelegde boeken controleeren. 
De vergelijking van de saldo's der debiteuren en crediteuren in het 
rekening-courantboek met die van het grootboek, is wenschelijk, omdat 
daardoor vele fouten vermeden kunnen worden, en men veel geruster 
in den loop des jaars de rekening-couranten afsluiten en de saldo's 
verrekenen kan. 

Men werpe mij niet tegen, dat een zoodanige controle, met het oog 
op de daaraan verbonden werkzaamheden, onmogelijk is. 

In elke zaak is deze controle met eenigen goeden wil toe te passen 
en heeft daarbij dit groote voordcel, dat de jaarhjksche of halfjaar- 
lijksche balans met veel minder moeite en veel spoediger kan worden 
opgemaakt, en dat, bijaldien er nog eenige ontvreemdingen mochten 
voorkomen, deze dan in elk geval na 30 dagen worden ontdekt, ter- 
wijl de boeken dan minstens eenmaal per maand 4 jour zijn. 

Alle balansen, hetzij dag-, week- of maandbalansen, schrijve men 
in vaste daartoe ingerichte registers met hare bijlagen in. 



15 



' ■ f 



» \ * 



•* I • 



r 11 » 



^ 11 » 



« ■• 



■ * 



• I 4 



De jaarbalans. 

Aan deze, die den waren stand van zaken aan het einde van den 
jaarkring aantoont, moet door de directie de meest mogelijke zorg 
worden besteed. 

Van elk activa en passiva dienen de onderdeelen te worden aangetoond. 

Volledige staten der aanwezige waarden op 31 December of op den 
afsluitingsdag^ wanneer deze niet met het burgerlijk jaar samenvalt, 
door commissarissen en directie geteekend, helderen de balans op en 
dienen haar tot bijlage. 

Een volledige staat van debiteuren en een afzonderlijke staat van 
crediteuren, gerangschikt naar den aard van het door hen of aan hen 
gegeven onderpand, geven aan de cijfers der balans dienaangaande 
werkelijke waarde. 

Men schrijve de balans met de bijlagen in een afzonderlijk daartoe 
bestemd register, ingevolge artikel 8 van het Wetboek vau Koophan- 
del, in. 

Bij het nazien der balans vergelijke men deze met het grootboek, 
beoordeele de gemaakte winst of het geleden verlies, waarvan men de 
specifieke opgave en overboeking in het journaal vindt, make een 
vergelijking tusschen de activa's en passiva's en de gemaakte winst 
van vorige jaren met het te controleeren jaar, en onderzoeke de af- 
wijkingen. Bij grove verschillen vrage men dienaangaande aan direc- 
teuren opheldering en des noods specifieke opgaven van de oorzaken 
dier verschillen. 

Men keure een balans of staat nimmer vóór zulk een degelijk on- 
derzoek goed. 



i6 



Controle vaii eeiiig:e op de balans veelal voorkomende 

rekeningen ten opzichte van de aetiva's en passiva's, 

de winst en liet verlies en loopende risico's. 

De kapitaalrekening. 

Het kapitaal eener vennootschap onder een firma bestaat uit de 
storting der gezamelijke vennooten. Voor eiken vennoot wordt óf 
eene afzonderlijke kapitaalrekening geopend, met aanduiding van den 
vennoot waarop die betrekking heeft, óf een algemeene kapitaalrekening, 
waarop men de storting van alle vennooten afzonderlijk vermeldt. 

Wanneer een der vennooten slechts een deel zijner deelneming stort 
onder belofte van bijstorting, debiteere men de privérekening van den 
achterstalligen vennoot voor het nog te storten bedrag. 

Bij de winstverdeeling of den omslag van het verlies lette men 
hierop, tenzij de wijze van handelen bij de acte is voorgeschreven. 

Het kapitaal eener commanditaire vennootschap kan bestaan: 
a. uit de deelneming der beheerende vennooten ; 
/'. uit de deelneming der geldschietende of commanditaire vennooten. 

Voor de deelneming dezer laatste kunnen aandeelen worden uitge- 
geven door de beheerende vennooten. 

Deze aandeelen kunnen zijn op naam of aan toonder. In dit laatste 
geval moeten zij, even als de blanco aandeelen der naamlooze ven- 
nootschap, volgestort zijn. 

Voor de deelneming der verantwoordelijke en commanditaire ven- 
nooten wordt de kapitaalrekening der vennootschap gecrediteerd. 

Voor de stortingen, waartoe zij zich verbonden, debiteert men hun 
gewone rekening en crediteert deze per cassa bij de storting. 

Voor de stortingen, die nog gedaan moeten worden, blijft dan de 
gewone rekening van elk hunner debet staan, waardoor het gemakkelijk 
is de nalatigen te kennen. 

Bestaat er eenig bezwaar om in het grootboek voor al die personen 
afzonderlijke rekeningen te openen, dan debiteert men deze gecom- 



17 

bineerd onder het hoofd covwianditairen voor de deelneming en 
crediteert de kapitaalrekening. De debetstand der rekening „comman- 
ditairen" op de balans toont aan, dat eenige hunner de aandeelen 
niet hebben volgestort, hetzij dat zij daartoe ingevolge de acte vrijheid 
hadden, hetzij dat zij aan hun verplichtingen niet kunnen voldoen, 
of zich daaraan wenschen te onttrekken. 

Voor den controleur valt bij deze rekening speciaal te letten op 
de gedane stortingen, die, per memoriaal bij overschrijving, zijn ge- 
schied, op de stortingen ])er kas gedaan tegenover een geopend voor- 
schot, en op den debet-stand der commanditaire vennooten. 

Wanneer de vennootschap aandeelen aan toonder heeft uitgegeven, 
neme men in acht wat over blanco aandeelen bij naamlooze vennoot- 
schappen wordt gezegd. 



Het kapitaal eener naamlooze vennootschap bestaat in aandeelen 
op naam, of in blanco, volgestort of slechts gedeeltelijk gefourneerd. 
Om van de latere deelneming van personen, die zich voor aandeelen 
verbonden hebben, verzekerd te zijn, doe men hen bij hun toetreding 
bewijzen van deelneming teekenen. Het is vooral ingeval van over- 
lijden, dat men van de plaatsing verzekerd is. 

Wanneer voor het kapitaal alleen aandeelen op naam zijn uitgege- 
ven, debiteert men alle aandeelhouders (of alle personen, die van hun 
deelneming bewijzen gaven) aan kapitaalrekening, met vermelding ach- 
ter eiken deelhebber van de nummers en het bedrag zijner aandeelen. 
Men crediteert de aandeelhouders per cassa bij de storting. 

Door deze wijze van boeken kan men, zooals reeds bij de 
commanditaire vennootschap is aangetoond, het best nagaan, 
welke men aan hun verplichtingen voldeden en welke in gebreke 
zijn gebleven. 

Wil men voor eiken deelhebber in het grootboek geen afzonderlijke 
rekening openen, dan make men gebruik van een afzonderlijk aan- 
deelen-register, waarin men voor eiken aandeelhouder een rekening 
opent, die men debiteert aan kapitaalrekening voor de deelneming en 
crediteert per cassa voor de storting. Men make ook hierin van de 
soort en de nummers der aandeelen melding. 

In het grootboek worden zij dan gecombineerd onder het hoofd 



ADMINIbTK. CONTKÓLE. 



i8 



19 



„aandeelhouders", gedebiteerd aan kapitaal en gecrediteerd per kas 
voor de storting. 

Wanneer niet alle aandeelhouders de aandeelen hebben volgefouneerd, 
behoort de rekening aandeelhouders op de balans onder het activa 
voor de nog verschuldigde stortingen voor te komen. 

Het debet-saldo dezer rekening, oj) de balans afgetrokken van de 
onder de passiva's voorkomende kapitaal-rekening, geeft de werkelijk 
door de aandeelhouders gedane stortingen aan. 

Wil men in het grootboek bij de kapitaal-rekening een onderschei- 
ding maken tusschen de volgefourneerde en niet volgestorte aandeelen, 
dan opene men twee rekeningen: „Kapitaal, Aandeelhouders op Naam 
volgefourneerd" en „Kapitaal, Aandeelhouders op Naam niet volge- 
fourneerd." 

Omtrent de controle der storting op aandeelen op naam gedaan, 
verwijs ik naar hetgeen daaromtrent voorkomt bij commanditaire 
vennootschappen. 

Alleen zij nog aangestipt, dat aandeelen, waarop nog niets is gestort, 
zich in handen der directie moeten bevinden. 

De aandeelen aan toonder. Wanneer alle aandeelen van gelijk 
bedrag zijn en tot één serie behooren, kan men veilig één kapitaal- 
rekening daarvoor openen; zijn zij echter van ongelijk bedrag en 
behooren zij tot verschillende seriën, dan is de opening van verschil- 
lende rekeningen aanbevolen. 

Aan het hoofd dier rekeningen omschrijve men de soort, het aantal, 
het bedrag en de nummers der uitgegeven stukken. 

Bij de uitgifte van aandeelen aan toonder wijde men bijzondere 
aandacht: 

Aan het aantal der van elke soort gedrukte exemplaren; 

Aan het aantal uitgegeven en niet uitgegeven stukken, en de wijze 
van bewaring dezer laatste. 

Men geve alleen op vaste termijnen aandeelen uit en noteert de 
uitgifte dadelijk in de registers en in de notulen der commissaris- 
vergaderingen, met vermelding van persoon, nummer en bedrag. 

Men eische steeds twee of meerdere handteekeningen op elk aan- 
deel, waaronder altijd een van commissarissen, en teekene nimmer 
vooruit. 



« ii>' 



Het kapitaal eener coöperatieve vereeniging bestaat alleen uit aan- 
deelen op naam, hetzij volgefourneerd of gedeeltelijk gestort. 

Te dien opzichte zij het genoeg naar de boeking en controle, bij 
commanditaire en naamlooze vennootschappen, te verwijzen. 

Men lette hierbij vooral op den datum der in- en uittreding, daar 
volgens de wet de aansprakelijkheid der vennooten eerst een jaar na de 
opzegging eindigt, en de openbaarheid der aandeelen-registers door het 
publiek gezag gevorderd wordt. 

De overschrijving van aandeelen op naam, moet geschieden onder 
goedkeuring van commissarissen, wanneer het niet volgefourneerde, en 
onder kennisgeving, wanneer het volgefourneerde aandeelen betreft. 

Vooral op de overschrijvingen van aandeelen op naam. aan toonder 
en het op naam stellen van aandeelen aan toonder, zij men zeer 
oplettend. 

Ingetrokken, uitgelote of vervallen aandeelen make men wel totaal 
onbruikbaar, maar vernietige deze niet. Een lijst van deze stukken, 
met aanduiding van nummers en bedrag, door commissarissen en 
directie geteekend, beware men met deze aandeelen op een veilige plaats. 

Zoowel van de overschrijving als van het onbruikbaar maken, welk 
laatste in de commissaris-vergadering moet geschieden, make men in 
de notulen melding. 

Op algemeene vergaderingen late men de in die of voorgaande 
maand overgeschreven aandeelen geen stem uitbrengen. Voor aan- 
deelen aan toonder, eische men tijdelijke op naamstelling of depot; 
dit laatste is alleen bij de statuten te regelen. 



i>t 



Activa's. 

De activa's eener vennootschap kunnen o. a. bestaan : 
in roerende goederen ; 
in onroerende goederen; 

en in inschulden ten laste van maatschappijen, bijzondere per- 
sonen of firma's. 



20 



21 



Wat de roerende goederen betreft, bestaan die veelal in 

a. handelsartikelen; 

b. eftecten, aandeelen of coupons; 

c. wissels en promessen ; 

d. geld en bankpapier; 

e. machinerien en werktuigen ; 
/. meubilair ; 



llaiidel^artikeleii. 



Deze goederen kunnen zijn in het bezit der vennootschap of onder 
berusting van derden. 

Voor de goederen, die men koopt, debiteert men de goederen-reke- 
ning en vermeldt de ontvangst daarvan in het ])akhuis- of entrepót-boek. 

Bij verkoop of consignatie crediteert men de goederen-rekening en 
schrijft deze in een der beide bovengenoemde boeken af; mcri kan 
voor alle goederen één rekening oi)enen of voor elke soort een afzon- 
derlijke rekening, naarmate men in vele of slechts in enkele artikelen 
handel drijft. 

In beide gevallen is de controle niet moeielijk en moet men trachten 
het aantal gekochte collis, het netto gewicht en de soort te vergelijken 
met die van de verkochte en afgeleverde goederen, en van die, welke 
volgens geconstateerden inventaris aanwezig zijn. 

Door inwegen, monstersteken kan wichtverlies, door overstorting 
zelfs vermindering van collis ontstaan, doch dit steeds voorkomend 
wichtverlies is in verhouding tot de partij gering en voor elk artikel 
best te bepalen. 

Men kan zeer gemakkelijk in het grootboek het aantal collis en het 
wicht, hetzij per dag of per maand aanteekenen; in dit geval schrijft 
men op het einde des jaars het bekende verschil met den inventaris af. 

Bij een algemeene goederen-rekening, en alleen als de vennootschap 
uitgebreiden goederen-handel drijft, splitse men die in een afzonderlijk 
controle-boek, in zoovele rekeningen als er belangrijke artikelen (d. w. z. 
artikelen waarin grooten omzet heeft plaats gehad) voorkomen. 



•9 



T M U 



r n ' 



«10 



Men handelt met alle deze goederen-rekeningen, als boven voor afzon- 
dierlijke artikelen voor het grootboek is aangegeven. Het bedrag van den 
nkoop, den verkoop en de winst en het verlies van deze gezamenlijke 
rekeningen moet overeenstemmen met de tellingen en met de winst 
of het verlies, op de algemeene goederen-rekening verkregen. Deze 
controle werkt zeer accuraat, maar is bewerkelijk. 

Voor elke partij goederen, van anderen in consignatie ontvangen, 
of aan anderen in consignatie gegeven, voor elk aandeel in goederen, 
door den koopman of door anderen voor gemeenschappelijke rekening 
ter speculatie gekocht, en door hen of hem verkocht, opene men een 
afzonderlijke rekening. Door voor al die partijen afzonderlijke reke- 
ningen te openen, is de winst of het verlies op elke partij zeer gemakkeliik 
te constateeren ; heeft men gelegenheid, van elke partij en van elke 
consignatie het verloop te kennen, en is een fictieve verhooging harer 
waarde op de balans onmogelijk; inkooprekening en verkooprekening 
zouden binnen weinig tijds het gepleegd bedrog aantoonen. Ook de 
onkosten, op elke partij gevallen, zijn hierdoor gemakkelijk na te 
gaan. Zijn de consignatien zoo talrijk, dat het openen van afzonder- 
lijke rekeningen in het grootboek onraadzaam is, dan legge men een 
controle-consignatie- of commissieboek aan, en richt dat op gelijke 
wijze als boven is vermeld, in. 

In het grootboek krijgt men dan daarvoor slechts een of twee 
rekeningen. 



Effecten en Coupons. 

Aandeelen en obligatien worden veelal onder den gemeenschappe- 
lijken naam van effecten aangeduid. 

De obligatien kan men onderscheiden in obligatiën door staat, pro- 
vincie, gemeente, waterschap of vennootschap uitgegeven ; in afiosbare 
of niet afiosbare, en in die, welke d pari, boven of beneden pari zijn 
uitgegeven; de aandeelen, naarmate zij door fïnancieele, commercieele 
of industrieele maatschappijen en ondernemingen zijn uitgegeven, op 
naam of in blanco, volgestort of slechts gedeeltelijk gestort zijn. 



22 



23 



De effecten kunnen voor de vennootschap geldbelegging of handels- 
artikelen zijn. 

Wanneer de effecten voor geldbelegging dienen, opene men daarvoor 
een rekening, vermelde op die rekening de soort, het aantal stukken 
en het bedrag van den inkoop, zooveel mogelijk met aanteekening 

der nummers. 

Van elke nieuwe belegging, verwisseling, of verkoop van stukken, 
houde men in de notulen nauwkeurig aanteekening, met vermelding 
der nummers en verdere omschrijving, de plaats waar en de personen 
door wie zij bewaard zullen worden, de maatschappij, bij welke zij 
verzekerd zijn. 

Wanneer de effecten handelsartikelen zijn, handelt men daarmede 
op gelijke wijze als voor goederen is voorgeschreven, met controle op 
stuks, nominaal bedrag en winst of verlies. Het controle-boek zal bij 
deze waarden gebruikt moeten worden, wil men van de richtige ver- 
antwoording zeker zijn. 

Men zie toe, dat alle coupons en dividenden behoorlijk verantwoord 
zijn, dat de effecten bij de levering in het nummerboek worden inge- 
schreven en bij aflevering worden afgeschreven; wanneer dan vermis- 
sing uit het controle boek blijkt, is het nummer of de nummers der 
in het ongereede geraakte effecten bekend en heeft men het middel 
tot nasporing 

Bij verzending teekene men het aantal, de soort, de nummers van 
elk effect op, kondige de zending aan en vordere bericht van ont- 
vangst; in den volgenden brief aan dien persoon make men van de- 
zelfde zending en van het van hem ontvangen bericht eveneens melding. 

Coupons worden op gelijke wijze als de effecten gecontroleerd. 

Scheepsaandeelen worden om hun incourante waarde en geheel ver- 
schillenden aard, niet onder effecten opgenomen. Voor hen opent men 
een afzonderlijke rekening, zooveel mogelijk voor elk aandeel een af- 
zonderlijke, debiteert deze voor alle betalingen aan den boekhouder 
bij uitrusting, en crediteert die rekening voor de uitdeelingen. Alleen 
als geldbelegging, nimmer als handelsartikelen, komen de scheepsaan- 
deelen voor. 



r I i^ 



n 



Wissels eii Promessen. 

Deze activa's onderscheidt men in binnen- en buitenlandsche wis- 
sels, naarmate zij op binnen- of buitenland getrokken zijn; 

in vista, kort- of langzicht-wissels, naarmate tusschen den dag der 
trekking of van ontvangst en den vervaldag grooter of kleiner tijd- 
ruimte is; 

in geaccepteerde wissels, als het bestaan der schuld door den be- 
trokkene door zijne signature op den wissel erkend is, en in niet ge- 
accepteerde, als alleen uit het feit der trekking het rechtmatig bestaan 
van den wissel kan worden afgeleid; 

in plaats-wissels, als de wissel op de plaats zelve betaalbaar is; in 
gedomicilieerde wissels, als de betaling op een andere plaats of bij 
een ander persoon moet geschieden dan bij den betrokkene; 

In discontabel en niet discontabel papier, naarmate de wissel aan 
de wettelijke vereischten al of niet voldoet, behoorlijk gezegeld is, te 
kort of te lang loopt. 

Bij bankiers en handelaars wordt deze onderscheiding verder voort- 
gezet en de wissels verdeeld : 

In wissels, getrokken door producenten op commissionairs, agenten 
en grossiers, of wel door dezen onderling, tot dekking van gekochte 
of geconsigneerde goederen en grondstoffen; 

in wissels, getrokken door commissionnairs en grossiers op winkeliers • 

in wissels, getrokken door winkeliers op particulieren; 

in wissels, getrokken door banken en andere financieele instellingen, 
op verzoek van derden, ter overmaking van remisen tot dekking van 
schulden, rentebetaling, coupons, of ter opening van credieter in het 
buitenland, tegen directe dekking; 

in accommodatie-wissels. 

Behalve op de soort en het karakter der wissels, heeft de bankier 
te letten, dat hij het risico bij zijn portefeuille zooveel mogelijk over 
verschillende personen en industrieën verdeelt. 

P>n portefeuille mag in verhouding niet te veel papier van één per- 
soon of firma, noch van twee of meer nauw aan elkander verwante 
personen of firma's inhouden, noch te veel wissels van handelaars in 



24 

één artikel; een voorzichtig bankier dient op die verhouding zijner 
obligo's bij het disconteeren of het nemen van del crédere in het bij- 
zonder te letten, en voor elke industrie en persoon een maximum te 
bepalen, in overeenstemming met zijn kapitaal, zijn andere obligo's, den 
staatkundigen en socialen toestand, in één woord, in aanmerking nemen, 
alles wat op de waarde of soliditeit van die wissels van invloed kan zijn. 

Bij het opvolgen dezer eenvoudige regelen zal men hoogst zelden 
groote verliezen behoeven te constateeren. 

De controleur lette speciaal op de samenstelling der portefeuille en 
neme daarbij in aanmerking, wat hierboven over het verdeelen van 
het risico is gezegd; hij beoordeele, behalve het aantal, ook de wer- 
kelijke waarde van deze activa. 

Daar het endoseeren, zoowel het blanco als het gewone endossement, 
den endossant tegenover de latere houders verbindt en deze alleen 
zich op zijn remittent en vorige endossanten, zoo die er zijn, kan 
verhalen, is het noodig dat men dit risico nagaat voor alle wissels, 
of, wanneer dit onmogelijk is, van die wissels, die men van personen 
ontvangt waarmede men in directe rekening staat. Men opene voor 
<iie personen in een afzonderlijk register een rekening, vermelde op 
de linkerzijde dier rekening alle wissels, die men van hen ontvangen 
heeft en waarvoor zij in rekening gecrediteerd zijn, met aanteekening 
van den persoon en de plaats waarop, het bedrag waarvoor, en den 
vervaldag waartegen de wissels getrokken zijn, met aanteekening van 
het getal endossementen, op den wissel voorkomende. 

Aan de rechterzijde boeke men alle wissels, die men van anderen 
op dien persoon of firma ontvangen heeft en teekene daarbij den 
naam van den trekker, remittent, bedrag en verval aan. 

Door deze boeking bemerkt men direct, met welke soort van firma's 
de in rekening staande persoon of firma handel drijft, van welken 
aard het door hem of haar gedisconteerde papier is, en of tusschen 
deze personen ook onderling wisselruiterij plaats heeft. 

Wanneer men zich voor de richtige betaling van wissels borgstelt, 
(del crédere) is een zoodanige controle op den handel dier firma*s 
bepaald noodzakelijk; men bepale dan voor elke firma als boven bij 
wissels is aangetoond, het maximum bedrag en teekene op elk hoofd 
de reeds op del crédere loopende risico's aan. 



'/ 



•V'o 



-^^ • 



I 



I i'-i 



25 

Aan dit controle obligo-boek kan zich een ander, niet minder nuttig 
boek, aansluiten, en wel het informatie-boek. Voor alle personen en 
firma's met welke men zaken drijft, opene men een hoofd en teekene 
daarop alles aan, wat men èn door de raadpleging der openbare 
registers, (zoo als begin, voorwaarden en einde eener vennootschap, 
met alle bepalingen, die tegenover derden werken, huwelijksche voor- 
waarden, bezwaard of onbezwaard eigendom, enz.), èn door informatie 
en bespreking van die personen kan te weten komen. 

Van de openbare registers wordt slechts hoogst zelden en zeker te 
weinig gebruik gemaakt. 

Want hun aantal betreft, kunnen wissels het best gecontroleerd 
worden door in het grootboek voor binnen- en buitenlandsche wissels 
afzonderlijke rekeningen te openen. 

Bij zeer uitgebreide wisselzaken is het zelfs vvenschelijk, de buiten- 
landsche wissels weder op verschillende rekeningen te boeken naar 
de munt, waarin, of het land, waarop zij getrokken zijn, zooals wissels 
in ponden, dollars enz. 

In een afzonderlijk daartoe bestemde kolom in het grootboek noteert 
men bij de ontvangst, hetzij de boeking per dag of per maand 
geschiede, op elke wisselrekening het aantal, en wat de in vreemde 
munt getrokkene betreft, ook het gezamelijk bedrag der ontvangen 
en verzonden wissels. 

Wanneer dus in het grootboek op bovengenoemde wijze geconstateerd 
wordt, dat op einde Januari 1879, het aantal der op 31 December 
1878 aanwezige wissels in ponden 205 bedroeg, ter gezamenlijke 
waarde van £ 10980.5.4, en er zijn in de maand Januari 408 wissels, 
voor een gezamenlijk bedrag van £ 19520.8.9 ingekomen, en 519 tot 
een bedrag van £ 23415.15.4 verkocht of verzonden, dan blijkt 
hieruit ten duidelijkste, dat het aantal aanwezige wissels op den 31 Januari 
moet bedragen 94, ter gemeenschappelijke waarde van £ 7084.18.9. 

Ontvreemding van wissels of verwisseling van grootere met die van 
kleiner bedrag, is door het toepassen van bovenstaande controle vol- 
komen uitgesloten. 

Een wekelijksche of maandelijksche opmaking dient daarbij nog 
tot meerderen waarborg. 

Vooral bij wekelijksche boeking der agio is de ontduiking, zelfs 



26 



I*» 



27 



voor zeer kleine bedragen, onmogelijk, daar de controleur zich van 
elke afwijking in de verhouding van de ingekomen wissels tot de 
daarop gewoonlijk gemaakte winst, rekenschap moet geven van de 
oorzaken, die tot dit verschil hebben geleid. 

Ten slotte kan men de wissels nog controleeren door bij eiken 
ontvangen en dus in portefeuille gekomen wissel van zijn verzending 
of verkoop aanteekening te houden. De wissels, waarbij zulk een 
aanteekening op het einde der maand ontbreekt, dient dan nog in 
portefeuille te zijn en op den inventaris voor te komen. 



Cield en Baiikpapier. 

Alle ontvangsten en uitgaven worden gewoonlijk met aanteekeningen 
van den vorm, waarin zij geschieden, in een klad-kasboek ingeschreven 
en dan met aanduiding der rekening, waarop zij geboekt moeten 
worden, in een net-kasboek overgenomen. 

De controle op kaswaarden geschiedt het best door dagelijksche 
optelling van het kasboek en de vergelijking van het aanwezige met 
het saldo, door het kasboek aangegeven. Eiken dag kan men den 
vorm van het aanwezige in een daarvoor ingericht boek aanteekenen, 
waaruit dan voor eiken dag blijkt, waarin het aanwezige kas-saldo 
bestond. Men sta den kassier niet toe overboekingen per kas te doen 
geschieden; vooral met de als remisen toegezonden traiten heeft dit 
dikwijls plaats. 

Niet dat met het over de kas laten loopen vele frauden kunnen 
worden begaan, maar uit beginsel, dat men in het kasboek nimmer 
iets moet boeken, wat werkelijk niet ontvangen of uitgegeven is. 
Dagelijksche vergelijking der uitgegeven en ontvangen quitantien met 
het kasboek is voor controle zeer aan te bevelen. 

Vervallen coupons met onveranderlijk bedrag kunnen voor hare 
waarde in de kas genomen worden; coupons, wier waarde aan koers 
onderworpen is, neme men nimmer onder het kas-saldo op. 



! 'm '» 



i 



Werktuigen eii maehiuerieëii. 

Deze kunnen bestaan in werktuigen en machines, die volgens art. 563 
Burgerlijk Wetboek door hun bestemming tot onroerend goed worden 
gerekend, of volgens art. 565 als roerend goed worden beschouwd. 

In uitgebreide fabrieken verdeelt men deze naar hun aard en 
gebruik in hoofdgroepen en opent voor deze hoofdgroepen in het 
grootboek afzonderlijke rekeningen, met vermelding van soort, gewicht, 
doel, prijs bij aankoop en prijs, waarvoor zij bij de laatste balans 
zijn aangenomen. 

Geeft dit te groote uitbreiding aan het grootboek, dan kan in een 
werktuig-contróle-boek, door het openen van verschillende rekeningen, 
gelijk doel worden bereikt. 



Meubilair. 



Hiervan wordt in het grootboek alleen de soort met den prijs van 
aankoop en dien, waarvoor het op de laatste balans is aangenomen, 
vermeld. 



Onroereude Goederen. 

Voor alle onroerende goederen, der vennootschap toebehoorende, 
opene men afzonderlijke rekeningen, die men, onder behoorlijke om- 
schrijving van plaatselijke en kadastrale ligging, grootte, belending en 
met aanhaling van datum, plaats en persoon voor wien de acte ver- 
leden is, debiteert voor de som bij aankoop. Wanneer reeds afschrij- 
vingen hebben plaats gehad, vermeldde men zoowel den koopprijs als 
de daarvoor aangenomen waarde in het grootboek. 



28 



29 



Het bewijs der overschrijving in de openbare registers ten name 
van de vennootschap, het bewijs dat de goederen met geen hypotheek 
bezwaard zijn, de laatst verrichte taxatie en de polis voor brandver- 
zekering, moeten minstens eenmaal per jaar worden gecontroleerd. 

Zijn de goederen met crediet-hypotheek bezwaard, dan onderzoeke 
men de som ter concurrentie, waarvan deze verleend is en de laatst- 
geteekende rekening-courant van den crediteur ; bij gewone hypotheek 
is overlegging der laatste kwitantie van aflossing, waarop het saldo 
der schuld moet aangegeven zijn, voldoende. 



Voorschotten. 

Voorschotten kunnen gegeven worden in blanco en onder waarborg, 
aan enkele personen, aan meerdere personen gezamenlijk en aan 
vennootschappen, direct en indirect. 

Bij blanco voorschot beoordeelt men de soliditeit en moraliteit van 
den persoon, van zijn zaak, industrie, handelsvrienden, ingeval huwelijk, 
de voorwaarden bij de voltrekking van het huwelijk gemaakt, de vaste 
goederen, die hij bezit, de hypotheken daarop gevestigd, en zooveel 
mogelijk of hij zich door borgtocht en speculatie aan meerder risico 
blootstelt. 

Voorschotten onder waarborg kunnen gedekt zijn: 

door borgtocht van derden ; 

door hypotheek door den debiteur zelven of te zijnen behoeve 
gesteld; 

door depot van effecten of goederen ; de laatste, het zij in natura, 
het zij op ceêlen. 

Bij borgtocht geve men acht op de soliditeit, zoowel van den debiteur 
als op die der borgen. Men late de borgen afstand doen van het 
voorrecht van uitwinning en schuldsplitsing; dit laatste alleen, wanneer 
meerdere borgen zich ten behoeve van een debiteur verbinden. 

Bij hypotheek: op het bedrag, den rang der hypotheek, en ingeval 
tweede of latere hypotheek op het bedrag der vroegere inschrijvingen, 



^4 > 



'^ ' <> 



de getaxeerde waarde, de ligging der goederen, de polis van assurantie 
en de aanteekening, gevorderd bij art. 297 Wetboek van Koophandel. 

Bij depot van effecten en goederen (beleening): op de wijze van 
bewaring dier waarden, op de waarde, het surplus en de soort, (men 
verdeele ook hier de risico's) en de polis van verzekering; men neme 
nimmer aandeden of obligatiën van een vereeniging tot dekking voor 
een aan haar of voor een aan haar verwante instelling geopend 
crediet aan. 

Indirect kunnen voorschotten verleend en risico geloopen worden : 

a. door het accepteeren van lang papier of het geven van promessen, 
die dan door den ontvanger bij derden verdisconteerd kunnen worden ; 

b. door het openen van credieten in het buitenland onder garantie; 

c. door het garandeeren van getrokken wissels op het buitenland, 
onder verplichting voor de dekking bij verval zorg te dragen; 

d. door het endosseeren en disconteeren van accomodatiepapier, door 
anderen gegeven. 

Accomodatie-papier is moeielijk van reëel papier te onderscheiden, 
daartoe behoort langdurige oefening. Als algemeene regel is het voor- 
zichtig, bijzondere aandacht te wijden aan wissels, door bankiers op 
bankiers of handelaars op langen termijn getrokken, en o]) die door 
industrieelen of handelaars op binnen- en buitenlandsche bankiers op 
langen termijn afgegeven; het obligo-contróleboek kan bij dit onder- 
zoek groot nut doen. 

Het gemakkelijkst zijn de door de vennootschap gegeven voorschot- 
ten te controleeren, wanneer men deze naar den waarborg en den vorm, 
waarin zij verleend zijn, verdeelt, met vermelding achter eiken debi- 
teur van eenig belang (de som kan door commissarissen worden vast- 
gesteld), van den waarborg voor die schulden gegeven. 

Een goed bijgehouden informatie-boek, waarin men alle de gegeven 
■waarborgen, de afspraken van alle regelingen met debiteuren vermeldt, 
geeft commissarissen bij het nazien der maandelijksche lijst van debi- 
teuren spoedig inzicht, of bij het verleenen van crediet de noodige 
voorzorg en kennis is gebruikt. 

Bij het onderzoek eener enkele rekening lette men o. a. in de eerste 
])laats op alle transferten per kas of memoriaal gemaakt, zoowel wat 
persoonlijke als zakelijke rekeningen betreft. 



30 



Voor de dagelijksche controle gebruikt men bij groote instellingen 
een positie-boek, waarin, met vermelding van alle waarborgen en 
risico's, de dagelijksche saldo's der voornaamste persoonlijke reke- 



ningen voorkomen. 



Passiva's. 



De passiva's kunnen o. a. bestaan : 
a. in gekapitaliseerde winsten, gereserveerd om eventueele verliezen 

te dekken (reservefonds); 
If. in winsten, dat jaar aan aandeelhouders uit te keeren; 
r. in schulden jegens bijzondere personen en firma's. 



1 



/ 



[1 



31 



tit te rteelen winsten, (dividend). 

De controle dezer rekening, die meestal direct weder verdwijnt, is 
wel de gemakkelijkste, als men de winst- en verlies-rekening accoord 
heeft bevonden. 

Men lette hier alleen, of de activa's in zoodanige waarden zijn belegd, 
dat uitdeeling der winsten mogelijk is. 

Bij betaling van dividend zij men indachtig, de coupons der aan- 
deelen te vergelijken met het aantal en de nummers der uitgegeven 
stukken, en te zorgen dat de coupons totaal onbruikbaar worden 
gemaakt. 



<»l 



Gekapitaliseerde winsten, (reservefonds). 

Dit fonds waarvan de wijze van samenstelling bij de statuten behoort 
geregeld te worden, mag niet in de zaak zelf worden aangewend, maar 
moet buiten de risico's der zaak in solide, gemakkelijk te realiseeren 
waarden worden belegd. 

Men vermelde, in geval van belegging, in het grootboek en in de 
notulen uitvoerig, in welke waarden dit reservefonds belegd is. 

Bij belegging in effecten of beleening verwijs ik naar de controle 
bij die activa's is opgegeven, bij voorschotten op onderpand, naar die 
bij debiteuren vermeld. 



-»r 



Schulden. 

Men kan deze verdeelen : 

1. vvisselschulden ; 

2. obligatieschulden; 

3. boekschulden ; 

de beide laatste met of zonder gegeven onderpand. 

1. De wisselschuld bestaat uit de geaccepteerde wissels en promes- 
sen, waarvan de houders onbekend zijn. Deze onbekende houders 
crediteert men onder de algemeene benaming: geaccepteerde wis- 
sels of traite-rekeninor. 

De op deze rekening voorkomende traiten vergelijke men met het 
rekening-courant-boek, waarin alle personen, door wie of voor wier 
rekening de wissel getrokken of aan wie de promesse afgegeven is, 
gedebiteerd zijn voor de acceptatie of afgifte. 

2. De obligatie-schulden ontstaan door het uitgeven van obligatien ; 
deze kunnen d pari, boven pari of beneden pari worden uitge- 
geven. Men boekt alleen de uitgegeven obligatien, waarvoor het 
geld in de kas is gestort. 

Ten opzichte dezer obligatien vestige men het oog op alles wat 



^SÉ 



32 

over de controle bij aandeelen aan toonder, zoowel wat de uitgifte, 

boeking en coupons betreft, is gezegd. 

3. De crediteuren in rekening-courant verdeele men naar den vorm, 
waarin het crediet verstrekt is en naar het aan hen gegeven on- 
derpand. Veel van hetgeen bij debiteuren is aangegeven, is op 
hen van toepassing. 



\\ 



Hoewel een goede administratieve controle zeer veel zal bijdragen 
tot den bloei eener vennootschap en tot bereiking van het doel, door 
aandeelhouders beoogd, daar door haar groote verliezen en fraudes 
minder mogelijk zijn, zoo zal het toch in de eerste plaats zaak zijn 
voor aandeelhouders, om te letten op goede, duidelijke en hun rech- 
ten waarborgende Statuten, op een kundige en eerlijke Directie, en op 
bekwame en ijverige Commissarissen, zoomede voor Directeuren, op 
een in alle opzichten flink en zooveel mogelijk onder hun leiding 
gevormd personeel. 



Mogen deze weinige denkbeelden aan eenige vennootschap nut 
toebrengen en haar voor wanbeheer behoeden, dan is het doel, dat 
ik mij bij het schrijven voorstelde, bereikt. 



^» 



É'1 




W^'''M_ 


•; 


r. "^^ 




y*' :M 


■ 




/^f^ ötgaé 




iM 




JAN 2 1 1929 



i 



m> 



% 



END OF 
TITLE